EnglishPolishIcelandic

Réttindi fatlaðra

Samkvæmt lögum eiga fatlaðir rétt á almennri þjónustu og aðstoð. Þeir skulu hafa jafnan rétt og njóta lífskjara sem eru sambærileg við það sem er hjá öðrum þegnum samfélagsins.

 

Fatlað fólk hefur rétt til menntunar með viðeigandi stuðningi á öllum stigum náms.

 

Þeir hafa einnig rétt á því að fá leiðbeiningar og aðstoð við að finna vinnu við hæfi.

Íslensku landssamtökin „Þroskahjálp“ voru stofnuð árið 1976. Markmið samtakanna er að „berjast fyrir réttindum og efla hagsmuni fólks með þroskahömlun / áskoranir, sem og annarra barna og fullorðinna með fötlun og tryggja að réttindi þeirra séu að öllu leyti sambærileg við réttindi annarra borgara “, eins og segir í samþykktum samtakanna.

Fleiri myndbönd á ýmsum tungumálum í boði hér.

Skattar, afslættir og frádráttur

Samkvæmt skattalöggjöf geta örorkulífeyrisþegar og aðrir bótaþegar nýtt frádrátt til að lækka tekjuskattsstofn sinn. Flest sveitarfélög hafa sett reglur um ýmiss konar aðstoð við fatlað fólk. Umfang stuðningsins er mismunandi milli sveitarfélaga. Öryrkjar geta til dæmis fengið afslátt af fasteignagjöldum.

 

Fólk með fötlun getur meðal annars sótt um styrki til reksturs bíls, niðurfellingu bifreiðagjalda og föst gjöld fyrir heimasíma. Örorkulífeyrisþegar og börn með umönnunarmat eru meðal þeirra sem greiða minna fyrir lyfin sem þeir þurfa að nota. Tryggingastofnun leggur auk þess sitt af mörkum til tannlæknakostnaðar fatlaðs fólks.

 

Fatlað fólk greiðir lægri fargjöld en almennt gerist í ferðum með almenningsvögnum.

 

Fyrir frekari upplýsingar mælum við með eftirfarandi krækjum:

 

Upplýsingar um örorkubætur

Upplýsingar um skattaafslátt og frádrátt

OBI - Öryrkjabandalag Íslands

Þroskahjálp

Húsnæði, aðgengi og búseta

Á Íslandi eiga allir rétt á húsnæði sem grundvallarmannréttindum. Fyrir fólk með líkamlega fötlun eru réttindi varðandi aðgengi og þjónustu eða aðstoð innan heimilis allan sólarhringinn. Fólk með fötlun býr, eins og aðrir, annað hvort í eigin húsnæði eða í leiguhúsnæði. Önnur búsetuform geta verið heimili fyrir aldraða, skammtímavistun, sambýli, íbúðir eða hópheimili, fjölbýlishús og félagslegt leiguhúsnæði.

 

Umsóknir um skammtímameðferð fyrir fötluð börn / fullorðna og um varanlegt húsnæði eru sendar á svæðisskrifstofur fyrir fatlaða og til ýmissa sveitarfélaga.

 

Ábyrgð á búsetu og húsnæðismálum fatlaðra liggur hjá svæðisskrifstofum fyrir fatlaða, Öryrkjabandalagi Íslands, sveitarfélögum og Sjúkratryggingum Íslands. Gagnlegar upplýsingar er að finna á vefsíðum viðkomandi aðila.

Menntun og atvinnumál

Fötluð börn eiga rétt á leik- og grunnskólanámi í því sveitarfélagi sem þau hafa lögheimili í. Greining ætti að eiga sér stað við eða fyrir inngöngu í skóla til að tryggja að börn fái stuðningsþjónustu við hæfi. Það er sérhæfður skóli fyrir börn á grunnskólaaldri með mikla fötlun, á Reykjavíkursvæðinu.

 

Fötluð börn í framhaldsskólum skulu, samkvæmt íslenskum lögum, hafa aðgang að viðeigandi sérhæfðri aðstoð. Margir framhaldsskólar eru með sérstakar deildir, verknámsbrautir og viðbótarnámskeið sem eru sérstaklega hönnuð til að henta þörfum barna með fötlun.

 

Fjölmennt, fullorðinsfræðslumiðstöð, býður upp á ýmis námskeið fyrir fatlað fólk auk þess að veita ráðgjöf um annað nám í samstarfi við Mími endurmenntun. Háskóli Íslands býður upp á starfsnám í þroskaþjálfun. Innritun er annað hvert ár.

 

Öryrkjabandalag Íslandsásamt hagsmunasamtökum, frjálsum félagasamtökum og sveitarfélögum, veita ráðgjöf og upplýsingar varðandi menntun og atvinnu fatlaðra.

 

Stuðningur við þá sem þurfa aðstoð við að finna vinnu við hæfi í einkageiranum er veittur í gegnum Vinnumálastofnun.

Ýmis þjónusta

Miðstöð hjálparbúnaðar hjá Tryggingastofnun ríkisins sér um útgáfu hjálparbúnaðar fyrir fatlaða og veitir ráðgjafaþjónustu. Samþykki Tryggingastofnunar ríkisins er krafist fyrir framlögum til kostnaðar við kaup á hjálpartækjum.

 

Foreldrar fatlaðra barna og þeir sem veita börnum þjónustu geta fengið lánað sérhæfð þróunarleikföng í leikfangasöfnum sem svæðisskrifstofurnar halda úti. Skrifstofurnar veita einnig ýmsa aðra þjónustu og foreldraráðgjöf.

 

Fötluð börn og fjölskyldur þeirra geta leitað þjónustu stuðningsfjölskyldu. Barn getur verið hjá stuðningsfjölskyldu í tvo til þrjá daga í mánuði. Svæðisskrifstofur fyrir fatlaða veita frekari upplýsingar um hvernig á að gerast stuðningsfjölskylda eða fá þjónustu stuðningsfjölskyldu.

 

Boðið er upp á sumardvöl fyrir fötluð börn á nokkrum stöðum á landinu, ýmist á vegum sveitarfélaga, félagasamtaka eða einstaklinga.

 

Fatlaðir geta sótt um bílastæðakort sem gerir þeim kleift að leggja ökutækjum í bílastæðum sem eru sérstaklega ætluð fötluðum. Umsóknir um slík kort eru afgreiddar af lögreglustjórum og sýslumönnum.

 

Sum stærri sveitarfélaganna reka ferðaþjónustu fyrir fatlaða. Slíka þjónustu verður að panta fyrirfram. Reglur um fjölda ferða og gjöld, ef einhver eru, fyrir þjónustuna eru mismunandi milli sveitarfélaga. Farþegar með fötlun sem ferðast með flugi eiga rétt á ákveðinni aðstoð, án endurgjalds, til að sigla um flugvelli sem og til sérstakra fyrirmæla meðan á fluginu stendur.

 

Öryrkjum er boðin félagsleg heimaþjónusta og félagsleg aðstoð af stærri sveitarfélögunum.


Í sumum sveitarfélögum er boðið upp á íþrótta- og tómstundastarf og annars konar afþreyingu fyrir fatlaða.

 

Tenglar sem vekja áhuga:
Skipulag fatlaðra
Miðstöð fatlaðra

Styrkir og hlunnindi

Einstaklingar sem hafa verið metnir öryrkjar geta átt rétt á ýmsum bótagreiðslum og styrkjum. Greiðslurnar, sem hægt er að ákvarða eftir ýmsum þáttum, eru bundnar af fötlunarmati einstaklingsins og aðstæðum hans.


Örorkulífeyrisþega er bent á að skoða vel upplýsingar og reglur um tekjutengingu þar sem meirihluti bótaflokka er tekjutengdur. Örorkulífeyrisþegar verða að útbúa árlega tekjuáætlun. Þessi áætlun liggur til grundvallar útreikningi bóta fyrir komandi ár. Stjórnun sendir bótaþegum innfyllt tekjuáætlunareyðublað, sem þeir leiðrétta ef þörf krefur.


Foreldrar barna sem eru öryrkjar eða þjást af alvarlegum veikindum eiga rétt á umönnunarbótum. Greiðslurnar geta haldið áfram frá lokum fæðingarorlofs þar til barnið er 16 eða 18 ára. Maki og þeir sem búa við örorkulífeyrisþega geta, undir vissum kringumstæðum, átt rétt á maka eða umönnunarbótum. Styrkþegar eru skylt að tilkynna Sjúkratryggingum Íslands af breytingum á aðstæðum þeirra.


Tenglar sem vekja áhuga:
Samtök fatlaðra á Íslandi
Sjúkratryggingum Íslands
Mannréttindamiðstöð Íslands
Íslenska lífeyrissjóðasamtökin

Fötlunarmat og greining á fötlun

The Greiningar- og ráðgjafarstöð ríkisins ber ábyrgð á rannsókn og greiningu á fötluðum börnum og öðrum þroskafrávikum. Foreldrar og aðstandendur geta ennfremur haft samband við miðstöðina til að fá upplýsingar og aðstoð og það sama á við um svæðisskrifstofur fyrir fatlaða.


Foreldrar barna sem eru öryrkjar eða þjást af alvarlegum veikindum eiga rétt á umönnunarbótum. Greiðslur geta haldið áfram þar til barnið er 16 eða 18 ára. Umsóknir um greiðslur eru gerðar með því að fylla út eyðublað frá Sjúkratryggingum Íslands. Læknisvottorð skal fylgja umsókninni og ef barnið er fatlað skal fylgja skýrsla svæðisskrifstofu fyrir fatlaða.


Einstaklingur á aldrinum 16 til 67 ára getur óskað eftir fötlun, í samráði við lækni sinn, þegar ljóst verður að þeir ná sér ekki að fullu eftir slys eða veikindi. Matið er almennt gert þegar einstaklingurinn hefur fengið sjúkradagpeninga í eitt ár.


Vottorð frá lækni og umsókn einstaklingsins um örorkulífeyri og tengdar greiðslur ásamt frekari gögnum þarf að skila til Salmannatryggingastofnun.


Í sumum tilvikum er sá sem sækir um örorkumat kallaður í viðtal eða læknisskoðun sem er framkvæmd af lækni sem starfar hjá Sjúkratryggingum Íslands. Í slíkum tilvikum getur viðkomandi átt rétt á endurgreiðslu vegna ferðakostnaðar.


Örorkubætur eru ákvarðaðar á grundvelli samanburðar á niðurstöðum örorkumats með sérstökum staðli.


Tenglar sem vekja áhuga:
Greiningar- og ráðgjafarstöð ríkisins
Sjúkratryggingum Íslands
Samtök fatlaðra á Íslandi
Mannréttindamiðstöð Íslands

Réttindi fatlaðra barna

Þroskahjalp Landssamtök geðfatlaðra hefur framleitt fróðleg myndskeið um réttindi fatlaðra barna með innflytjendabakgrunn. Hér að neðan eru þrjár útgáfur á ensku. Fleiri myndskeið á fleiri tungumálum, má finna hér og frekari upplýsingar um réttindi fatlaðra almennt á vefsíðu Þroskahjálpar.

Réttindi fatlaðra barna af erlendu bergi brotin

Réttindi fatlaðra barna frá EES svæðinu

Réttindi barna með innflytjendabakgrunn til heilbrigðisþjónustu

Öryggisstillingar
Við notum kökur til að bæta upplifun þína meðan þú notar vefsíðu okkar. Ef þú ert að nota þjónustu okkar í gegnum vafra geturðu takmarkað, lokað á eða fjarlægt smákökur í gegnum stillingar vafrans þíns. Við notum einnig efni og forskriftir frá þriðja aðila sem kunna að nota rakningartækni. Þú getur veitt samþykki þitt hér að neðan til að leyfa slíkan þriðja aðila. Fyrir frekari upplýsingar um vafrakökur sem við notum, gögn sem við söfnum og hvernig við vinnum úr þeim, vinsamlegast athugaðu Friðhelgisstefna