EnglishPolishIcelandic

2021

Börn og ungmenni

Upplýsingar fyrir fólk sem er nýbúið að fá stöðu flóttamanna á Íslandi

 

Börn og réttindi þeirra

Fólk undir 18 ára aldri er flokkað sem börn. Þeir eru ólöglegir ólögráða börn (þeir geta ekki tekið að sér ábyrgð samkvæmt lögum) og foreldrar þeirra eru forráðamenn þeirra. Foreldrum ber skylda til að sjá um börn sín, hugsa um þau og koma fram við þau af virðingu. Þegar foreldrar taka mikilvægar ákvarðanir fyrir börn sín ættu þeir að hlusta á skoðanir sínar og bera virðingu fyrir þeim í samræmi við aldur og þroska barnanna. Því eldra sem barnið er, því meira ættu skoðanir þess að teljast.

  • Börn eiga rétt á að eyða tíma með báðum foreldrum sínum, jafnvel þó foreldrarnir búi ekki saman.
  • Foreldrum ber skylda til að vernda börn sín gegn óvirðandi meðferð, andlegri grimmd og líkamlegu ofbeldi. Foreldrar mega ekki haga sér með ofbeldi gagnvart börnum sínum.
  • Foreldrum er skylt að sjá börnum sínum fyrir húsnæði, fötum, mat, skólabúnaði og öðrum nauðsynlegum hlutum.

 

(Þessar upplýsingar eru af vefsíðu umboðsmanns barna, https://www.barn.is/born-og-unglingar/rettindi-barna-og-unglinga/)

  • Líkamleg (líkamleg) refsing er bönnuð. Þú getur beðið um ráðgjöf og hjálp frá félagsráðgjafa með leiðir til að ala upp börn sem eru viðurkennd á Íslandi.
  • Samkvæmt íslenskum lögum er kynlífsskemmd hlutfall stranglega bannað, óháð því hvort það er framkvæmt hér á landi eða erlendis. Dómurinn sem það hefur í sér getur verið allt að 16 ára fangelsi. Bæði tilraun til glæps, sem og þátttaka í slíkum verknaði, er einnig refsiverð. Lögin eiga við um alla íslenska ríkisborgara, sem og þá sem eru búsettir á Íslandi, þegar brotið er fram.
  • Börn mega ekki giftast á Íslandi. Öll hjónabandsvottorð sem sýna að annar eða báðir einstaklingar í hjónabandi voru undir 18 ára aldri við hjónabandið er ekki samþykktur sem gildur á Íslandi.

 

Nánari upplýsingar um réttindi barna á Íslandi er að finna í:

 

Leikskóli

  • Leikskóli (leikskóli) er fyrsta stig skólakerfisins á Íslandi og er fyrir börn 6 ára og yngri. Leikskólar fylgja sérstakri dagskrá (aðalnámskrá).
  • Leikskóli er ekki skylda á Íslandi en um 96% barna á aldrinum 3-5 ára sækja leikskóla.
  • Starfsfólk leikskóla er fagfólk sem er þjálfað í kennslu, fræðslu og umönnun barna. Mikið er lagt í að láta þeim líða vel og þroska hæfileika sína til hins ítrasta, eftir hverjum og einum.
  • Börn í leikskóla læra með því að leika sér og búa til hluti. Þessi starfsemi leggur grunninn að menntun þeirra á næsta skólastigi. Börn sem hafa gengið í gegnum leikskóla eru betur undir það búin að læra í grunnskóla. Þetta á sérstaklega við þegar um er að ræða börn sem ekki alast upp við að tala íslensku heima: þau læra það í leikskólanum.
  • Leikskólastarf gefur börnum sem eiga móðurmál (fyrsta tungumál) ekki íslensku góðan jarðveg í íslensku. Á sama tíma eru foreldrar hvattir til að styðja við fyrstu tungumálakunnáttu barnsins og nám á ýmsan hátt.
  • Leikskólar reyna, eins og þeir geta, að tryggja að mikilvægar upplýsingar séu settar fram á öðrum tungumálum fyrir börnin og foreldra þeirra.
  • Foreldrar verða að skrá börn sín á leikskólapláss. Þú gerir þetta í netkerfum (tölvukerfi) sveitarfélaganna (sveitarfélög; til dæmis Reykjavík, Kópavogi). Til þess þarftu að hafa rafræn skilríki.
  • Sveitarfélögin niðurgreiða (greiða stóran hluta kostnaðar við) leikskóla en leikskólar eru ekki alveg gjaldfrjálsir. Kostnaður fyrir hvern mánuð er aðeins mismunandi frá einum stað til annars. Foreldrar sem eru einhleypir eða eru í námi eða eiga fleiri en eitt barn í leikskóla greiða minna gjald.
  • Börn í leikskóla leika sér flesta daga úti og því er mikilvægt að þau hafi réttan fatnað eftir veðri (kaldur vindur, snjór, rigning eða sól). http://morsmal.no/no/foreldre-norsk/2382-kle-barna-riktig-i-vinterkulda
  • Foreldrar dvelja með börnum sínum í leikskólanum fyrstu dagana til að hjálpa þeim að venjast því. Þar fá foreldrarnir allar mikilvægustu upplýsingarnar.
  • Nánari upplýsingar um leikskóla á nokkrum tungumálum er að finna á heimasíðu Reykjavíkurborgar: https://reykjavik.is/baeklingar-fyrir-foreldra-brochures-parents

 

Unglingaskóli (grunnskóli; grunnskóla, allt að 16 ára aldri)

  • Samkvæmt lögum þurfa öll börn á Íslandi á aldrinum 6-16 ára að fara í skóla.
  • Allir skólar starfa samkvæmt aðalnámskrá grunnskóla sem sett er af Alþingi (þingi). Öll börn hafa jafnan rétt til að mæta í skólann og starfsfólkið reynir að láta þeim líða vel í skólanum og ná framförum í skólastarfinu.
  • Allir unglingaskólarnir fylgja sérstöku prógrammi til að hjálpa börnum að aðlagast (passa inn) í skólanum ef þau tala ekki íslensku heima.
  • Börn þar sem heimamálið er ekki íslenskt eiga rétt á að kenna íslensku sem annað tungumál. Foreldrar þeirra eru einnig hvattir til að hjálpa þeim að læra eigin heimamál á ýmsan hátt.  
  • Unglingaskólarnir reyna eins og þeir geta að tryggja að upplýsingar sem eru mikilvægar fyrir samskipti kennara og foreldra séu þýddar.
  • Foreldrar verða að skrá börn sín í unglingaskóla og eftir skóla. Þú gerir það í netkerfum (tölvukerfi) sveitarfélaganna (sveitarfélög; til dæmis Reykjavík, Kópavogi). Fyrir þetta verður þú að hafa rafræn skilríki.
  • Unglingaskólinn á Íslandi er ókeypis.
  • Flest börn fara í unglingaskólann á sínu svæði. Þeir eru flokkaðir í tímum eftir aldri, ekki eftir getu.
  • Foreldrum ber skylda til að segja skólanum frá því ef barn er veik eða þarf að sakna skóla af öðrum ástæðum. Þú verður að biðja skólameistara, skriflega, um leyfi fyrir barninu þínu að mæta ekki í skólann af einhverjum ástæðum.
  • https://mml.reykjavik.is/bruarsmidi/

 

Unglingaskóli, aðstaða eftir skóla og félagsmiðstöðvar

  • Íþróttir og sund eru skyldubundin fyrir öll börn í íslenskum unglingaskólum. Venjulega eru strákar og stelpur saman í þessum kennslustundum.
  • Nemendur (börn) í íslenskum unglingaskólum fara út tvisvar á dag í stuttar pásur svo það er mikilvægt fyrir þá að eiga almennileg föt fyrir veðrið.
  • Það er mikilvægt fyrir börn að taka með sér hollan snarlmat í skólann. Sælgæti er ekki leyfilegt í unglingaskóla. Þeir ættu að koma með vatn til að drekka (ekki ávaxtasafa). Í flestum skólum geta börn fengið sér heita máltíð í hádeginu. Foreldrar verða að greiða lítið gjald fyrir þessar máltíðir.
  • Á mörgum sveitarfélögum geta nemendur fengið aðstoð við heimanámið, annað hvort í skólanum eða á bókasafninu á staðnum.
  • Flestir skólar hafa aðstöðu eftir skóla (frístundaheimili) bjóða upp á skipulagt tómstundastarf fyrir börn á aldrinum 6-9 ára eftir skólatíma; þú verður að borga lítið gjald fyrir þetta. Börnin hafa tækifæri til að tala saman, eignast vini og læra íslensku með því að leika sér með öðrum.
  • Á flestum sviðum, annað hvort í skólunum eða nálægt þeim, eru félagsmiðstöðvar (félagsmiðstöðvar) í boði félagsstarfsemi fyrir börn á aldrinum 10-16 ára. Þetta er hannað til að taka þátt í jákvæðum félagslegum samskiptum. Sumar miðstöðvar eru opnar síðdegis og á kvöldin; aðrir í skólatíma eða hádegishlé í skólanum.

 

Skólar á Íslandi - hefðir og venjur

Unglingaskólar hafa skólaráð, nemendaráð og foreldrafélög til að gæta hagsmuna nemenda.

  • Sumir sérstakir viðburðir eiga sér stað á árinu: veislur og ferðir sem skipulagðar eru af skólanum, nemendaráði, bekkjarfulltrúum eða foreldrafélaginu. Þessir viðburðir eru auglýstir sérstaklega.
  • Það er mikilvægt að þú og skólinn hafi samskipti og vinni saman. Þú munt hitta kennarana tvisvar á ári til að ræða um börnin þín og hvernig þeim gengur í skólanum. Þú ættir að hika við að hafa samband oftar við skólann ef þú vilt.
  • Það er mikilvægt að þú (foreldrarnir) komi í bekkjarpartý með börnum þínum til að veita þeim athygli og stuðning, sjá barnið þitt í skólaumhverfinu, sjá hvað gerist í skólanum og hitta bekkjarfélaga barnanna og foreldra þeirra.
  • Algengt er að foreldrar barna sem leika sér hafi einnig mikil samskipti sín á milli.
  • Afmælisveislur eru mikilvægir félagslegir viðburðir fyrir börn á Íslandi. Börn sem eiga afmæli þétt saman deila oft veislu til að geta boðið fleiri gestum. Stundum bjóða þeir aðeins stelpum, eða aðeins strákum, eða öllum bekknum og það er mikilvægt að skilja engan eftir. Foreldrar gera oft samkomulag um hvað gjafir eiga að kosta.
  • Börn í unglingaskólum klæðast venjulega ekki skólabúningum.

 

Íþróttir, listir og tómstundastarf

Talið er mikilvægt að börn taki þátt í tómstundastarfi (utan skólatíma): íþróttum, listum og leikjum. Þessi starfsemi á mikinn þátt í fyrirbyggjandi aðgerðum. Þú ert hvattur til að styðja og hjálpa börnum þínum að taka virkan þátt með öðrum börnum í þessum skipulögðu verkefnum. Það er mikilvægt að kynna sér hvaða starfsemi er í boði á þínu svæði. Ef þú finnur réttu verkefnin fyrir börnin þín mun það hjálpa þeim að eignast vini og gefa þeim tækifæri til að venjast því að tala íslensku. Flest sveitarfélög veita styrki (peningagreiðslur) til að gera börnum kleift að fylgjast með tómstundum.

  • Meginmarkmið styrkjanna er að gera öllum börnum og ungmennum (6-18 ára) mögulegt að taka þátt í jákvæðu starfi eftir skóla, sama hverskonar heimili þau koma frá og hvort foreldrar þeirra eru ríkir eða fátækir.  
  • Styrkirnir eru ekki þeir sömu í öllum sveitarfélögum (bæjum) en eru 35,000 - 50,000 krónur á ári á barn.
  • Styrkir eru greiddir rafrænt (á netinu), beint til íþrótta- eða tómstundaklúbbsins sem málið varðar.
  • Í flestum sveitarfélögum verður þú að skrá þig í staðbundna netkerfið (td Rafræn Reykjavík, Mitt Reykjanes or Mínar síður í Hafnarfirði) til að geta skráð börnin þín í skóla, leikskóla, tómstundir osfrv. Til þess þarftu rafræn skilríki (rafræn skilriki).  

 

Framhaldsskóli (framhaldsskóli)

 

Reglur um börn utan dyra

Lögreglan á Íslandi segir hversu lengi börn á aldrinum 0-16 ára geti verið úti á kvöldin án eftirlits fullorðinna. Þessum reglum er ætlað að tryggja að börn alist upp í öruggu og heilbrigðu umhverfi með nægan svefn.

 

Foreldrar vinnum saman!

Útivistartími barna Á skólatímabilinu (frá 1. september til 1. maí) Börn, 12 ára eða yngri, mega ekki vera utan heimilis síns eftir klukkan 20:00.

Börn, 13 til 16 ára, mega ekki vera utan heimilis síns eftir klukkan 22:00. Yfir sumartímann (Frá 1. maí til 1. september)

Börn, 12 ára eða yngri, mega ekki vera utan heimilis síns eftir klukkan 22:00.

Börn, 13 til 16 ára, mega ekki vera utan heimilis síns eftir klukkan 24:00.

Foreldrar og umönnunaraðilar hafa alger réttindi til að fækka þessum útivistartíma. Þessar reglur eru í samræmi við íslensk barnaverndarlög og banna börnum að vera á opinberum stöðum eftir tilgreindan tíma án eftirlits fullorðinna. Þessar reglur geta verið undanþegnar ef börn 13 til 16 ára eru á leið heim frá opinberum skóla, íþróttum eða æskustöðvum. Fæðingarár barnsins frekar en afmælisdagurinn á við.

 

Félagsþjónusta sveitarfélaga. Hjálp fyrir börn

  • Það eru fræðsluráðgjafar, sálfræðingar og talmeðferðarfræðingar hjá skólaþjónustu sveitarfélagsins sem geta aðstoðað við ráðgjöf og aðra þjónustu við foreldra barna í leik- og unglingaskóla.
  • Starfsfólk (félagsráðgjafar) hjá félagsþjónustunum þínum (félagsþjónusta) eru til að veita ráðgjöf varðandi fjárhagslegan (peninga) vanda, vímuefnamisnotkun, umönnun barna, veikindi, spurningar um umgengni barna og foreldra þar sem foreldrar eru skilin og önnur vandamál.
  • Þú getur sótt um félagslega þjónustu til félagslegrar aðstoðar til að greiða fyrir leikskólagjöld (kostnað), greiða fyrir skólamáltíðir, frístundaheimili eftir skóla (frístundaheimili), sumarbúðir eða íþrótta- og tómstundastarf. Fjárhæðir í boði eru ekki þær sömu á öllum sviðum.
  • Þú verður að muna að allar umsóknir eru skoðaðar sérstaklega og hvert sveitarfélag hefur sínar reglur sem fylgja verður þegar styrkur er greiddur.

 

Barnabætur

  • Barnabætur eru vasapeningar (peningagreiðsla) frá skattyfirvöldum til foreldra (eða einstæðra / fráskilinna foreldra) vegna barna sem skráð eru hjá þeim.
  • Barnabætur eru tekjutengdar. Þetta þýðir að ef þú ert með lág laun færðu hærri bætur; ef þú þénar meira fé verður bótafjárhæðin minni.
  • Barnabætur eru greiddar út 1. febrúar, 1. maí, 1. júní og 1. október.
  • Eftir að barn fæðist, eða flytur lögheimili þess (lögheimili) til Íslands getur liðið allt að eitt ár eða meira áður en foreldrar fá greiddar barnabætur. Greiðslur hefjast árið eftir fæðingu eða flutning; en þeir eru byggðir á hlutfall viðmiðunarársins sem eftir er. Dæmi: fyrir barn sem fæðist um mitt ár verða bætur greiddar - árið eftir - á um það bil 50% af fullu taxta; ef fæðingin er fyrr á árinu verður hlutfallið meira; ef það er seinna verður það minna. Fullur ávinningur, 100%, verður aðeins greiddur á þriðja ári.
  • Flóttamenn geta sótt um aukagreiðslur frá félagsþjónustunni til að standa straum af fullri upphæð. Þú verður að muna að allar umsóknir eru skoðaðar sérstaklega og hvert sveitarfélag hefur sínar reglur sem fylgja verður þegar greiddar eru bætur. 

 

Tryggingastofnun ríkisins (TR) og greiðslur fyrir börn

 

Meðlag (meðlag) er mánaðarleg greiðsla af öðru foreldri til annars, fyrir umönnun barns, þegar það býr ekki saman (eða eftir skilnað). Barnið er skráð í sambúð með öðru foreldri; hitt foreldrið borgar. Þessar greiðslur eru löglega eignir barnsins og á að nota til stuðnings þess. Þú getur beðið um að almannatryggingastofnunin (Tryggingastofnun ríkisins, TR) safnaðu greiðslunum og greiða þér þær.

  • Þú verður að leggja fram fæðingarvottorð barnsins.

 

Barnalífeyrir er mánaðarleg greiðsla frá almannatryggingastofnuninni (TR) þegar annað foreldri barnsins er látið eða fær ellilífeyri, örorkubætur eða endurhæfingarlífeyri.  

  • Skila þarf vottorði, eða skýrslu, frá Flóttamannastofnun Sameinuðu þjóðanna (UNHCR) eða Útlendingastofnun til að staðfesta andlát foreldrisins eða aðrar aðstæður.

 

Greiðsla móður eða föður. Þetta eru mánaðarlegar greiðslur frá TR til einstæðra foreldra sem eiga tvö eða fleiri börn með lögheimili hjá sér.

 

 Tryggingastofnun ríkisins (Tryggingastofnun, TR):  https://www.tr.is/

 

Gagnlegar upplýsingar

  • Umboðsmaður barna (Umboðsmaður barna) vinnur að því að réttindi og hagsmunir barna séu virtir. Allir geta leitað til umboðsmanns barna og hafa spurningar frá börnum sjálfum ávallt forgang. Sími: 522-8999. Barnasíma – ókeypis: 800-5999. Tölvupóstur: ub@barn.is
  • Við og börnin okkar - Börnin okkar og við - Upplýsingar fyrir fjölskyldur á Íslandi (á íslensku og ensku).
Öryggisstillingar
Við notum kökur til að bæta upplifun þína meðan þú notar vefsíðu okkar. Ef þú ert að nota þjónustu okkar í gegnum vafra geturðu takmarkað, lokað á eða fjarlægt smákökur í gegnum stillingar vafrans þíns. Við notum einnig efni og forskriftir frá þriðja aðila sem kunna að nota rakningartækni. Þú getur veitt samþykki þitt hér að neðan til að leyfa slíkan þriðja aðila. Fyrir frekari upplýsingar um vafrakökur sem við notum, gögn sem við söfnum og hvernig við vinnum úr þeim, vinsamlegast athugaðu Friðhelgisstefna