EnglishPolishIcelandic

FAQs

Algengar spurningar

Algengar spurningar 

Orðabók

Íslensk orð útskýrð 

Valin íslensk orð útskýrð á ýmsum tungumálum. 

Réttindi launþega

Mikilvægt er að vera vel upplýst um stéttarfélög og réttindi launafólks á Íslandi. Sem dæmi má nefna eftirfarandi:

 

  • Laun skulu vera í samræmi við kjarasamninga.
  • Vinnutími má ekki vera lengri en sá vinnutími sem lög og kjarasamningar kveða á um.
  • Orlof þarf einnig að vera í samræmi við lög og kjarasamninga.
  • Laun skulu greidd í veikinda- eða slysaleyfi og starfsmaður þarf að fá launaseðil þegar laun eru greidd.
  • Atvinnurekendum ber að greiða skatta af öllum launum og greiða viðeigandi prósentur til viðkomandi lífeyrissjóða og verkalýðsfélaga.
  • Atvinnuleysisbætur og annar fjárhagslegur stuðningur er í boði og launþegar geta sótt um bóta- og endurhæfingarlífeyri eftir veikindi eða slys.

Við höfum öll okkar mannréttindi: Atvinnutengd réttindi

Lög um jafna meðferð á vinnumarkaði nr. 86/2018 beinlínis banna alla mismunun á vinnumarkaði. Lögin banna hvers kyns mismunun á grundvelli kynþáttar, þjóðernisuppruna, trúarbragða, lífsafstöðu, fötlunar, skertrar starfsgetu, aldurs, kynhneigðar, kynvitundar, kynbundinnar tjáningar eða kynferðis. 

Löggjöfin er beint tilkomin vegna tilskipun Evrópuþingsins og ráðsins 2000/78/EB um almennar reglur um jafna meðferð á vinnumarkaði og í efnahagslífi.

 

Með því að skilgreina skýrt bann við mismunun á vinnumarkaði er okkur gert kleift að stuðla að jöfnum tækifærum til virkrar þátttöku á íslenskum vinnumarkaði og koma í veg fyrir félagslega einangrun. Auk þess er markmið slíkrar löggjafar að koma í veg fyrir að kynþáttamisrétti festi rætur í íslensku samfélagi.

Hér er myndband um vinnumarkaðsréttindi á Íslandi. það inniheldur gagnlegar upplýsingar um réttindi launafólks og segir frá reynslu fólks með alþjóðlega vernd á Íslandi.

 

Gert af Amnesty International á Íslandi og Mannréttindamiðstöð Íslands.

Launað leyfi

Allir launamenn eiga rétt á um það bil tveggja daga orlofi á launum fyrir hvern mánuð í fullu starfi á orlofsárinu (1. maí til 30. apríl). Orlof er fyrst og fremst tekið á tímabilinu maí til september. Lágmarksréttur orlofs er 24 dagar á ári miðað við fullt starf. Starfsmenn hafa samráð við vinnuveitanda sinn um upphæð áunnins orlofs og hvenær eigi að taka frí frá vinnu.

Atvinnurekendur leggja að lágmarki 10.17% af launum inn á sérstakan bankareikning sem skráður er á nafn hvers starfsmanns. Þessi upphæð kemur í stað launa þegar starfsmaður tekur frí frá vinnu vegna orlofs, oftast tekin á sumrin. Hafi starfsmaður ekki safnað nægilega mikið inn á þennan reikning fyrir fullfjármagnað orlof er honum samt heimilt að taka a.m.k. 24 daga orlof í samráði við vinnuveitanda og er hluti orlofs án launa.

 

Veikist starfsmaður á meðan hann er í sumarfríi teljast veikindadagar ekki til orlofs og dragast ekki frá þeim dagafjölda sem starfsmaður á rétt á. Sé veikindi í orlofi þarf starfsmaður að leggja fram heilbrigðisvottorð frá lækni, heilsugæslustöð eða sjúkrahúsi þegar hann kemur aftur til vinnu. Starfsmanni ber að nýta þá daga sem hann á eftir vegna slíks atviks fyrir 31. maí næstkomandi.

Vinnutími og hátíðisdagar

Vinnutími fer eftir sérstökum lögum. Það veitir starfsmönnum rétt á ákveðnum hvíldartíma, matar- og kaffipásum og lögbundnum frídögum. Venjuleg vinnuvika á Íslandi er 40 klukkustundir frá mánudegi til föstudags.

 

Starfsmenn eiga rétt á matar- og kaffihléum á vinnudegi. Ef starfsmaður samþykkir að vinna í hléum skal greiða fyrir sem yfirvinnu. Matarhlé eru venjulega á bilinu 30 – 60 mínútur, ógreidd.

Starfsmenn fá að jafnaði eitt kaffihlé fyrri hluta vinnudags og eitt seinni hluta. Kaffitímar eru venjulega á bilinu 15 til 35 mínútur og eru innifaldar innan greiddra vinnutíma.

 

Hátíðisdagar eru launaðir frídagar þegar þeir eiga sér stað á fyrifram settum virkum degi. Ef starfsmaður vinnur á frídögum fær hann aukahlutfall af launum (yfirvinnu) ofan á venjuleg laun. Hlutfallið er í samræmi við taxta sem skráðir eru í kjarasamningum.

 

Stórhátíðardagar í samræmi við þessa reglu eru:

 

  • Nýársdagur 
  • Gamlárskvöld (klst eftir kl. 12)
  • Föstudagurinn langi
  • Páskar
  •  Hvítasunnudagur
  • Þjóðhátíðardagur 17. júní
  • Jólakvöld (eftir kl. 12)
  • Jóladagur 

 

Aðrir frídagar á Íslandi sem starfsmaður fengi greidda yfirvinnu ef hann væri í vinnu:

 

  • 2. dagur jóla (26. desember)
  • Maundy fimmtudagur
  • 2. páskadagur (mánudagur)
  • 1. sumardagur (fyrsti fimmtudagur eftir 18. apríl)
  •  Uppstigningardagur
  • maí (1. maí)
  • Annar í hvítasunnu (mánudagur eftir hvítasunnu)
  • Dagur verkalýðsins (fyrsti mánudagur í ágúst) 

Veikindaleyfi launþega

Ef þú getur ekki mætt til vinnu vegna veikinda átt þú ákveðinn rétt á launuðu veikindaleyfi. Til að eiga rétt á launuðu veikindaleyfi þarf starfsmaður að hafa starfað í a.m.k. einn mánuð hjá sama vinnuveitanda. Með hverjum viðbótarmánuði í starfi vinna starfsmenn sér inn viðbótarupphæð af áunnin launuð veikindaleyfi. Í mörgum tilfellum er tilnefnd upphæð tveir greiddir veikindadagar í hverjum mánuði. Fjárhæðir eru mismunandi eftir starfssviðum á vinnumarkaði en eru allar vel skráðar í kjarasamningum.

 

Frá fyrsta formlega starfsdegi á starfsmaður rétt á dagvinnulaunum í allt að þrjá mánuði ef hann lendir í vinnuslysi. Með vinnutengdum meiðslum teljast meiðsli sem verða við vinnu, vegna erinda sem tengjast vinnu hjá vinnuveitanda og á leið til og/eða frá vinnu.

 

Sé starfsmaður fjarverandi frá vinnu, vegna veikinda eða slysa, lengur en hann á rétt á orlofi/launum á launum getur hann sótt um dagpeninga úr sjúkrasjóði stéttarfélags síns.

Bætur vegna veikinda eða slysa

Þeir sem ekki eiga rétt á tekjum í veikindum eða vegna slyss geta átt rétt á bótum að upphæð reiknaðrar dagfjárhæðar frá Tryggingastofnun.

Skilyrði

 

Starfsmaðurinn þarf að ...

 

  • Vera tryggður á Íslandi.
  • Vera algjörlega óvinnufær í minnst 21 dag samfleytt (óvinnufærni staðfest af lækni).
  • Hafa hætt í starfi sínu eða orðið fyrir töfum á námi.
  • Hafa hætt að fá launatekjur (ef þær voru).
  • Vera 16 ára eða eldri.

 

Rafræn umsókn er aðgengileg í réttindagátt á vefsíðu Sjúkratrygginga Íslands.

 

Það er líka hægt að fylla út umsókn (DOC skjal) vegna sjúkradagpeninga og skila þeim til Sjúkratrygginga Íslands eða til fulltrúa sýslumanna utan höfuðborgarsvæðisins.

 

  • Sjúkradagpeningar eru greiddir frá 15. degi veikinda ef umsækjandi er óvinnufær í að minnsta kosti 21 dag.
  • Greiða má sjúkradagpeninga tveimur mánuðum aftur í tímann frá því að umsóknin og öll nauðsynleg skjöl berast. Heimilt er að framlengja þetta tímabil í allt að sex mánuði ef rétturinn er ótvíræður.
  • Greiða má sjúkradagpeninga í allt að 52 vikur á 24 mánaða fresti.
  • Fyrir árið 2021 eru fullir sjúkradagpeningar 1,940 krónur á dag og hálfir kr. 970. Viðbót fyrir börn er 533 kr.

 

Fjárhæðir sjúkradagpeninga frá Sjúkratryggingum Íslands uppfylla ekki framfærsluviðmið. Það er því mikilvægt að einstaklingar kanni rétt sinn til greiðslna frá stéttarfélögum og félagsþjónustu sveitarfélaga.

 

Hafa ber í huga

 

  • Sjúkradagpeningar eru ekki greiddir fyrir sama tímabil og endurhæfingarlífeyrir frá Tryggingastofnun ríkisins.
  • Sjúkradagpeningar eru ekki greiddir fyrir sama tímabil og slysadagpeningar frá Sjúkratryggingum Íslands.
  • Sjúkradagpeningar eru ekki greiddir samhliða greiðslum úr Fæðingarorlofssjóði.
  • Sjúkradagpeningar eru ekki greiddir samhliða atvinnuleysisbótum frá Vinnumálastofnun. Réttur til sjúkradagpeninga kann þó að vera til staðar ef atvinnuleysisbætur falla niður vegna veikinda.

Endurhæfingarlífeyrir eftir veikindi eða slys

Endurhæfingarlífeyrir er ætlaður þeim sem eru óvinnufærir vegna veikinda eða slysa og eru í endurhæfingarnámi með það að markmiði að snúa aftur út á vinnumarkaðinn. Meginskilyrði fyrir veitingu endurhæfingarlífeyris er að umsækjandi taki þátt í tiltekinni endurhæfingaráætlun undir eftirliti fagaðila með það að markmiði að endurreisa starfsgetu sína.

 

Nánari upplýsingar um endurhæfingarlífeyri er að finna á vefsíðu Tryggingastofnunar ríkisins. Hægt er að óska eftir upplýsingum í gegnum Þetta eyðublað.

Laun

Greiðsla launa skal vera sett fram með launaseðli. Á launaseðli þarf að koma fram á skýran hátt greidd upphæð, formúlan sem notuð er til að reikna út upphæð launa sem hann hefur fengið og allar upphæðir sem dregnar eru af eða bætt við laun starfsmanns.

 

Starfsmaður á að geta séð upplýsingar um skattgreiðslur, orlofsgreiðslur, yfirvinnugreiðslur, launalaust leyfi, almannatryggingagjöld og aðra þætti sem geta haft áhrif á laun.

Skattar

Yfirlit yfir skatta, skattafslátt, skattkort, skattskil og önnur skattatengd mál á Íslandi má finna hér.

Atvinnuleysisbætur

Annars staðar hér á vefsíðu MCC er að finna ítarlegar upplýsingar um atvinnuleysisbætur og annan fjárhagsstuðning.

Alþýðusamband Íslands (ASÍ)

Hlutverk ASÍ er að efla hagsmuni sambanda sinna, verkalýðsfélaga og launafólks með því að veita forystu með samræmingu stefnu á sviði atvinnu-, félags-, mennta-, umhverfis- og vinnumarkaðsmála.

 

Samtökin eru skipuð 46 verkalýðsfélögum almennra launþega á vinnumarkaði. (Til dæmis skrifstofu- og verslunarstarfsmenn, sjómenn, byggingar- og iðnaðarmenn, rafiðnaðarmenn og ýmsar aðrar stéttir á almennum vinnumarkaði og hluta hins opinbera.)

 

Um ASÍ

Íslensk vinnuréttarlög

Íslenski vinnumarkaðurinn

Öryggisstillingar
Við notum kökur til að bæta upplifun þína meðan þú notar vefsíðu okkar. Ef þú ert að nota þjónustu okkar í gegnum vafra geturðu takmarkað, lokað á eða fjarlægt smákökur í gegnum stillingar vafrans þíns. Við notum einnig efni og forskriftir frá þriðja aðila sem kunna að nota rakningartækni. Þú getur veitt samþykki þitt hér að neðan til að leyfa slíkan þriðja aðila. Fyrir frekari upplýsingar um vafrakökur sem við notum, gögn sem við söfnum og hvernig við vinnum úr þeim, vinsamlegast athugaðu Friðhelgisstefna