:
73 fyrir 'V'
VAKT
vakt er ákveðið vinnutímabil á vinnustöðum þar sem starfsemin nær yfir lengri tíma en venjulegan vinnudag, t.d. allan sólarhringinn, og starfsfólk skiptist á að vinna; ef maður vinnur á vöktum vinnur maður á mismunandi tímum, t.d. stundum á daginn og stundum á kvöldin eða nóttunni
VAKTAVINNA
vaktavinna felst í því að vinna á vöktum
VASAPENINGAR
vasapeningar eru peningar sem t.d. börn og unglingar fá frá foreldrum sínum til daglegrar neyslu; vasapeningar geta líka verið peningar sem elli- og örorkulífeyrisþegar geta átt rétt á ef þeir dvelja t.d. á sjúkrahúsi og fá ekki lífeyri
VAXTABÆTUR
vaxtabætur er styrkur frá ríkinu sem fólk getur átt rétt á samkvæmt ákveðnum reglum ef það borgar háa vexti af húsnæðislánum
VAXTAKJÖR
vaxtakjör hjá banka eða lánastofnun ráðast af því hvað maður þarf að borga háa vexti af láni sem maður fær í bankanum eða stofnuninni
VAXTAMUNUR
vaxtamunur er munurinn á milli innláns- og útlánsvaxta lánastofnana.
VEÐ
veð er trygging fyrir því að sá sem lánar fólki peninga fái þá til baka þótt fólk geti ekki borgað af láninu; lán sem fólk fær til að kaupa húsnæði er t.d. oftast tryggt með veði í húsinu eða íbúðinni
VEÐBRÉF
veðbréf eru skuldabréf með veði í eign
VEFFANG
veffang er slóð á netinu, nokkurs konar heimilisfang, sem leiðir á heimasíðu eða vef stofnunar, fyrirtækis eða einstaklings
VEFSÍÐA
vefsíða er skjal eða svæði á netinu sem hægt er að komast í úr öllum tölvum gegnum ákveðið veffang
VEGABRÉF
vegabréf eru sérstök persónuskilríki frá yfirvöldum sem fólk þarf að hafa til að mega ferðast á milli landa
VEGABRÉFAEFTIRLIT
vegabréfaeftirlit felst í því að vegabréf fólks eru skoðuð þegar það kemur til landsins til þess að staðfesta t.d. að fólk sé það sem það segist vera
VEGABRÉFASKOÐUN
vegabréfaskoðun er það sama og vegabréfaeftirlit
VEGABRÉFASKRÁ
vegabréfaskrá er sérstök skrá í vörslu yfirvalda yfir öll vegabréf sem hafa verið gefin út og upplýsingarnar sem eru í þeim
VEGABRÉFASKYLDA
vegabréfaskylda felur í sér að maður verður að hafa vegabréf á ferðalögum á milli landa
VEGABRÉFSÁRITUN
vegabréfsáritun felur í sér leyfi frá yfirvöldum lands, sem maður ætlar að ferðast til, til þess að koma þangað og það er staðfest með sérstakri áritun í vegabréfi manns; maður þarf ekki að hafa vegabréfsáritun til að ferðast til allra landa
VEGABRÉFSHAFI
ef maður er vegabréfshafi þá er maður með vegabréf sem er í gildi
VEIKINDADAGUR
veikindadagur er dagur sem maður er veikur og kemst þess vegna ekki í vinnuna; launafólk vinnur sér inn rétt á veikindadögum eftir ákveðnum reglum í kjarasamningum og missir því ekki launin sín þótt það sé veikt í ákveðinn tíma
VEIKINDI
það eru veikindi þegar fólk er veikt í langan tíma
VERÐBÓLGA
það er verðbólga þegar verð á vörum og þjónustu hækkar almennt og verðgildi peninga minnkar þannig að fólk getur t.d. keypt minna fyrir launin sín
VERÐBRÉF
verðbréf er skjal sem staðfestir að maður eigi verðmæti, t.d. hlutabréf sem segir að maður eigi hlut í hlutafélagi eða skuldabréf sem segir að maður eigi inni pening sem einhver skuldar manni
VERÐBRÉF
verðbréf er samheiti yfir skjöl sem eru ígildi peninga, eins og t.d. hlutabréf, skuldabréf og aðrar kröfur.
VERÐBÆTUR
verðbætur bætast við upphaflega upphæð, t.d. á láni eða bankainnistæðu, ef verðlag hefur hækkað vegna verðbólgu þannig að verðgildi peninganna haldist nokkurn veginn það sama
VERÐLAGNING
það er verðlagning þegar verð á vörum eða þjónustu er ákveðið
VERÐTRYGGÐUR
ef lán er verðtryggt þýðir það að upphæð þess breytist eftir verðlagi í landinu og hækkar eftir því
VERÐTRYGGING
verðtrygging miðar að því að tryggja verðgildi peninga þannig að upphæð t.d. eignar eða skuldar breytist eftir verðlagi í landinu og hækki eftir því
VERKALÝÐSFÉLAG
verkalýðsfélag er stéttarfélag fyrir verkafólk
VERKALÝÐSHREYFING
verkalýðshreyfingin eru einstaklingar og verkalýðsfélög sem gæta hagsmuna verkafólks, t.d. með því að sjá til þess að fólk fái sanngjörn laun fyrir vinnu sína
VERKFALL
verkfall felst í því að launafólk leggur niður vinnu til þess að mótmæla t.d. launum sínum eða starfsaðstöðu og til þess að krefjast hærri launa
VERKLEGT NÁM
í verklegu námi er nemendum kennt að vinna ákveðin verk og að nota til þess ákveðnar aðferðir og verkfæri; nemendur læra aðallega af leiðbeiningum kennara og því sem hann sýnir þeim en minna af bókum; verklegar námsgreinar eru t.d. textílmennt og smíðar og verklegt nám er t.d. stundað á verknámsbrautum í framhaldsskólum og í iðnskólum
VERKSTÖÐ
verkstöð manns er sá staður innan vinnustaðarins þar sem maður vinnur, t.d. skrifborðið manns
VERKSVIÐ
verksvið manns er það sem maður starfar við í vinnunni, t.d. sú tegund af verkefnum sem maður vinnur eða tekur þátt í
VERKTAKI
ef maður er verktaki þá vinnur maður á eigin vegum og tekur að sér að vinna ákveðin verk fyrir aðra; verktaki sér sjálfur um að innheimta launin sín og að greiða af þeim skatta og gjöld
VERSLUN
verslun er fyrirtæki sem selur ákveðnar vörur, t.d. fást matur, hreinlætisvörur o.fl. í matvöruverslunum
VEXTIR
vextir eru ákveðin prósenta sem er greidd af peningaupphæð á ákveðnu tímabili, t.d. á einu ári; maður fær vexti af peningum sem maður geymir á bankareikningi og maður þarf að borga vexti af peningum sem maður tekur að láni
VIÐBÓTARLÍFEYRIS-SPARNAÐUR
viðbótarlífeyrissparnaður er ákveðið hlutfall af launum fólks sem það sparar í lífeyrissjóði eða á lífeyrisreikningi í banka til viðbótar við það sem er skylda að leggja í lífeyrissjóð
VIÐSKIPTAVINUR
ef maður er viðskiptavinur fyrirtækis þá kaupir maður þjónustu eða vörur af fyrirtækinu
VIÐSKIPTI
viðskipti felast í því að fólk eða fyrirtæki skiptast á vörum, peningum o.s.frv.
VIÐSTADDUR
ef maður er viðstaddur eitthvað þá er maður á staðnum þegar það gerist
VIÐTAKANDI
ef maður er viðtakandi einhvers þá er maður sá sem á að taka við því eða fá það; viðtakandi bréfs er t.d. sá sem bréfið er stílað á
VIÐTAL
viðtal er formlegt samtal milli fólks, oftast tekið af embættismanni eða blaðamanni í ákveðnum tilgangi
VIÐURKENNDUR
ef eitthvað er viðurkennt t.d. af stjórnvöldum þá er það opinberlega leyft eða samþykkt
VIÐURKENNING
viðurkenning felst í því að hrósa fólki eða veita því verðlaun t.d. fyrir vel unnið starf eða nám
VIÐURLÖG
viðurlög eru ákvæði um refsingu fyrir brot á lögum eða reglum
VINNA
vinna felst í því að starfa við eitthvað eða að einhverju; vinna manns er það starf sem maður hefur og fær laun fyrir
VINNSLA
vinnsla felst í því að vinna úr einhverju til þess að framleiða vörur; fiskvinnsla felst t.d. í því að vinna úr fiskinum og framleiða úr honum vörur sem hægt er að selja
VINNSLUSALUR
vinnslusalur er svæði í t.d. verksmiðju eða frystihúsi þar sem vinnsla á vöru fer fram
VINNUAFL
vinnuafl er sá hópur fólks sem stundar vinnu á ákveðnum stað og ákveðnum tíma; ef það vantar vinnuafl þá er ekki nægilega margt fólk til að vinna störfin sem þarf að vinna
VINNUDAGUR
vinnudagur er sá hluti dagsins sem maður stundar vinnu, t.d. frá kl. 9-17
VINNUFÉLAGI
vinnufélagi manns er maður eða kona sem vinnur á sama vinnustað eða vinnur að sama verkefni og maður sjálfur
VINNUFÆR
ef maður er vinnufær þá er maður nógu hraustur til að geta stundað vinnu
VINNUMÁLASTOFNUN
vinnumálastofnun er sérstök stofnun sem hefur yfirumsjón með vinnumiðlunum í landinu og atvinnuleysistryggingum
VINNUMARKAÐUR
vinnumarkaður er sá vettvangur sem fólk vinnur á; ef fólk er á vinnumarkaðnum þá hefur það einhverja atvinnu
VINNUMIÐLUN
vinnumiðlun er skrifstofa sem aðstoðar fólk við að finna vinnu og fyrirtæki við að finna starfsfólk
VINNUSLYS
vinnuslys er slys sem fólk verður fyrir í vinnunni
VINNUSLYSATRYGGING
vinnuslysatrygging er trygging sem bætir tjón vegna vinnuslyss
VINNUSTAÐUR
vinnustaður er sá staður þar sem maður vinnur, t.d. fyrirtæki eða stofnun
VINNUTEKJUR
vinnutekjur eru tekjur sem fólk hefur fyrir vinnu sína
VINNUTILHÖGUN
vinnutilhögun manns segir til um hvernig maður vinnur, t.d. hversu lengi á hverjum degi og á hvaða tíma dagsins
VINNUTÍMABIL
vinnutímabil er sá tími sem maður stundar einhverja vinnu, t.d. þrír mánuðir ef maður er aðeins í sumarvinnu
VINNUTÍMI
vinnutími er sá tími sem maður vinnur á hverjum degi, t.d. á milli kl. 9 og 17
VINNUTJÓN
ef maður verður fyrir vinnutjóni þá getur maður ekki unnið, t.d. vegna veikinda eða slyss
VINNUVEITANDI
vinnuveitandi er einstaklingur eða fyrirtæki sem hefur fólk í vinnu; vinnuveitandi manns er maðurinn eða fyrirtækið sem maður vinnur hjá
VINNUVIKA
vinnuvika er sá hluti vikunnar sem maður stundar vinnu, oftast frá mánudegi til föstudags
VIRÐISAUKA-SKATTSNÚMER
fyrirtæki verður að hafa virðisaukaskattsnúmer ef það ætlar að hefja rekstur sem þarf að greiða virðisaukaskatt af
VIRÐISAUKA-SKATTUR
virðisaukaskattur er skattur sem þeir sem selja vörur og þjónustu þurfa að borga til ríkisins; virðisaukaskattur er mishár eftir því hvers konar vörur eða þjónustu er verið að selja
VIRÐISAUKI
virðisauki er það sama og virðisaukaskattur
VÍSITALA
vísitala er mælikvarði sem sýnir breytingar á verðgildi peninga á ákveðnu tímabili
VISTVÆNN
vistvænt er það sem ekki spillir eða mengar náttúru eða lífríki.
VÍXILL
víxill er sérstök tegund af skuldabréfi sem staðfestir að sá sem tekur lán hjá einhverjum ætli að greiða það til baka á ákveðnum degi
VOTTFESTUR
skjal eða pappír sem hefur verið vottfestur hefur verið undirritaður af vottum
VOTTORÐ
vottorð er skrifleg yfirlýsing sem er notuð til þess að staðfesta eitthvað, t.d. heilbrigðisvottorð eða hjúskaparvottorð
VOTTUR
vottur er vitni að einhverju, t.d. því að rétt manneskja hafi skrifað undir pappíra og að allt hafi farið rétt fram, og staðfestir það með undirskrift sinni
