:
42 fyrir 'R'
RÁÐGJAFI
ráðgjafi er manneskja sem vinnur við að leiðbeina fólki og gefa því ráð um mál sem hún hefur sérþekkingu á, t.d. fjármál
RÁÐGJÖF
ef maður veitir einhverjum ráðgjöf þá leiðbeinir maður honum á ákveðnu sviði eða um ákveðið mál og gefur honum faglegar ráðleggingar
RÁÐHERRA
ráðherra er meðlimur í ríkisstjórn þar sem hann er fulltrúi ákveðins stjórnmálaflokks; hver ráðherra stjórnar ákveðnum málaflokki, t.d. er menntamálaráðherra yfir öllum menntamálum í landinu
RÁÐHÚS
í ráðhúsi hafa borgarstjórn eða bæjarstjórn sveitarfélags skrifstofur sínar
RÁÐNING
ráðning manns í vinnu felst í því að hann fær ákveðið starf og vinnur það samkvæmt ráðningarsamningi
RÁÐNINGARKJÖR
ráðningarkjör fólks segja til um hvernig vinnutími þess er, hversu há laun það fær o.fl.
RÁÐNINGARSAMNINGUR
ráðningarsamningur er samningur sem starfsmenn gera við atvinnurekanda sinn um ráðningarkjör
RÁÐNINGARSKRIFSTOFA
ráðningarskrifstofa er skrifstofa sem sérhæfir sig í að finna starfsmenn fyrir atvinnurekendur og að finna störf fyrir fólk sem er í atvinnuleit
RÁÐNINGARÞJÓNUSTA
ráðningarþjónusta er það sama og ráðningarskrifstofa
RÁÐUNEYTI
ráðuneyti er skrifstofa ráðherra; hvert ráðuneyti hefur sinn málaflokk sem það ræður yfir
RAFRÆNN
það sem er rafrænt tengist tölvum eða fer í gegnum tölvu
RANNSÓKN
rannsókn er nákvæm og skipuleg athugun á einhverju; rannsókn lögreglu í sakamáli felst t.d. í því að safna gögnum um málið og skoða þau til þess að komast að því hvað gerðist: rannsókn læknis á sjúklingi felst í því að gera ýmiss konar próf til að komast að því hvað amar að honum
RAUNÁVÖXTUN
raunávöxtun er ávöxtun umfram verðbólgu.
RAUNVEXTIR
raunvextir eru raungildi vaxta að teknu tilliti til verðlagsþróunar.
REFSIÁKVÆÐI
refsiákvæði er ákvæði í lögum um refsingar
REFSING
refsing felst í því að fólk er látið gjalda fyrir eitthvað sem það hefur gert ólöglega, t.d. með því að borga sekt eða sitja í fangelsi
REFSIVERÐUR
ef eitthvað er refsivert getur fólk hlotið refsingu fyrir að gera það
REGLA
regla er fyrirmæli eða ákvæði sem þarf að fylgja í samfélaginu eða í leik; ef maður fer eftir settum reglum gerir maður það sem á að gera
REGLUGERÐ
reglugerð er samansafn reglna sem styðjast við lög og fólk á að fara eftir
REIKNAÐ ENDURGJALD
reiknað endurgjald er lágmarksupphæð sem maður reiknar sjálfum sér í laun ef maður vinnur sjálfstætt eða hjá fyrirtæki sem maður á sjálfur
REIKNINGUR
reikningur er yfirlit yfir þá peninga sem maður á inni, t.d. í banka, eða það sem maður skuldar, t.d. fyrir eitthvað sem maður kaupir
RÉTTARAÐSTOÐ
réttaraðstoð felst í því að ríkið útvegar fólki lögmann í sérstökum tilvikum
RÉTTARHALD
réttarhald er fundur í dómsmáli
RÉTTARSTAÐA
réttarstaða fólks er staða þess og réttindi samkvæmt lögum; t.d. hafa starfsmenn ákveðna réttarstöðu gagnvart atvinnurekanda
RÉTTINDI
réttindi eru réttur sem maður hefur aflað sér, t.d. til þess að starfa á ákveðnu sviði með því að afla sér nauðsynlegrar menntunar eða til þess að fá greiddan lífeyri með því að greiða reglulega í lífeyrissjóð af laununum sínum
RÉTTLAUS
ef maður er réttlaus þá hefur maður engan rétt eða réttindi
RÉTTUR
ef maður á rétt á einhverju, t.d. bótum eða öðrum greiðslum, getur maður krafist þess að fá það; réttur getur líka verið dómstóll
RÍKI
ríki er ákveðið landsvæði sem lýtur sömu stjórn og hefur venjulega sérstakan þjóðhöfðingja, t.d. konung eða forseta; ríki er líka notað um þann hluta stjórnsýslunnar sem er á vegum ríkisstjórnarinnar og er sameiginleg fyrir allt landið
RÍKISBORGARARÉTTUR
ef maður hefur ríkisborgararétt í einhverju landi þá er maður ríkisborgari þess lands
RÍKISBORGARI
ef maður er ríkisborgari einhvers lands þá hefur maður t.d. rétt til þess að taka þátt í kosningum þar, stunda atvinnu, njóta almannatrygginga o.fl. eftir því sem lög og reglur ákveða
RÍKISFANG
ef maður hefur ríkisfang í einhverju landi þá er maður ríkisborgari þess lands
RÍKISFANGSLAUS
ef maður er ríkisfangslaus þá hefur maður ekki ríkisfang í neinu landi
RÍKISLÖGREGLUSTJÓRI
ríkislögreglustjóri hefur yfirumsjón með lögreglumálum og löggæslu í landinu
RÍKISSJÓÐUR
ríkissjóður er það fé sem ríkið aflar með sköttum, tekjum af opinberri atvinnustarfsemi o.fl. og þingið og ríkisstjórnin geta ráðstafað, t.d. til þess að byggja og reka skóla, leggja vegi o.fl. eða til þess að borga skuldir ríkisins
RÍKISSKATTSTJÓRI
embætti ríkisskattstjóra hefur yfirumsjón með álagningu skatta í landinu og fylgist með því að fólk og fyrirtæki borgi skatta af t.d. tekjum og rekstri
RÍKISSTJÓRN
ríkisstjórn er hópur ráðherra sem fer með stjórn ríkisins; ráðherrar koma úr stjórnmálaflokkum sem saman hafa náð meirihluta þingmanna í kosningum
RITHANDARSÝNISHORN
rithandarsýnishorn er dæmi um það hvernig fólk skrifar nafnið sitt með eigin hendi; maður gefur t.d. rithandarsýnishorn þegar maður stofnar bankareikning til þess að hægt sé að sanna að undirskrift manns sé rétt
RÆÐISMAÐUR
ræðismaður gegnir embætti sem fulltrúi ákveðins ríkis í öðru landi, sérstaklega á stöðum þar sem ekki er sendiráð+F135
RÆÐISSKRIFSTOFA
ræðisskrifstofa er skrifstofa ræðismanns
RÖKSTUÐNINGUR
rökstuðningur felst í því að styðja mál sitt eða niðurstöðu sína með staðreyndum eða gögnum
RÖNTGENMYND
röntgenmynd er sérstök mynd sem er tekin af beinum og innri líffærum fólks með röntgengeislum; með röntgenmynd er hægt að sjá hvort fólk sé beinbrotið eða með sködduð innri líffæri
RÖNTGENSKOÐUN
við röntgenskoðun er röntgenmynd tekin af beinum eða innri líffærum til þess að athuga ástand þeirra
