:
100 fyrir 'L'
LAGAÁKVÆÐI
lagaákvæði er+F293 ákvæði í lögum sem fólki ber að fara eftir
LAGABREYTING
lagabreyting er breyting á lögum sem alþingi gerir
LÁGMARK
lágmark er það minnsta eða lægsta sem má vera eða getur orðið af einhverju, t.d. er lágmarksgreiðsla lægsta greiðsla sem hægt er að greiða eða fá greidda
LÁGMARKS-FRAMFÆRSLA
lágmarksframfærsla er upphæðin sem gert er ráð fyrir að fólk þurfi til að greiða fyrir nauðsynjar, t.d. mat og húsnæði; þegar upphæð ýmissa styrkja og bóta er reiknuð út er miðað við lágmarksframfærslu
LÁGMARKSIÐGJALD
lágmarksiðgjald er lægsta upphæð iðgjalds sem maður þarf að borga t.d. í lífeyrissjóð eða til tryggingafélags
LÁGMARKSKJÖR
lágmarkskjör eru lægstu launakjör sem hver launamaður á rétt á samkvæmt lögum eða kjarasamningum
LÁGMARKSLAUN
lágmarkslaun eru lægstu laun sem atvinnurekendur mega greiða launafólki samkvæmt ákveðnum reglum frá yfirvöldum
LÁGMARKSTEKJUR
lágmarkstekjur eru lægstu tekjur sem fólk hefur
LÁGMARKSTÍMASÓKN
lágmarkstímasókn er sá fjöldi kennslustunda sem nemendur verða að mæta í til þess að mega ljúka námsáfanga eða námskeiði
LÁN
lán er peningaupphæð sem maður fær hjá banka eða fyrirtæki og þarf síðan að borga til baka með reglulegum greiðslum sem eru bæði afborganir af upphæðinni sem maður fékk að láni og vextir
LÁNASTOFNUN
lánastofnun er banki, annað fjármálafyrirtæki eða stofnun þar sem fólk getur fengið lán, t.d. þegar það kaupir sér húsnæði
LÁNAVEITANDI
lánaveitandi er sá sem lánar fólki peninga, t.d. stofnun eða einstaklingur
LANDAFRÆÐI
landafræði er námsgrein í skóla þar sem nemendur læra um lönd og þjóðir heimsins og um umhverfi mannsins
LANDAMÆRASTÖÐ
landamærastöð er starfsstöð á landamærum tveggja landa þar sem t.d. er fylgst með fólki sem fer milli landanna, t.d. með því að skoða vegabréf þess, og haft eftirlit með því að ekkert ólöglegt sé flutt yfir landamærin
LANDAMÆRI
landamæri eru mörk á milli tveggja landa
LANDBÚNAÐAR-RÁÐHERRA
landbúnaðarráðherra er ráðherra sem er stýrir landbúnaðarráðuneytinu fyrir hönd ríkisstjórnarinnar
LANDBÚNAÐAR-RÁÐUNEYTIÐ
landbúnaðarráðuneytið er ráðuneyti sem hefur yfirumsjón með landbúnaði í landinu; yfirmaður ráðuneytisins er landbúnaðarráðherra
LANDLÆKNIR
landlæknir er læknir sem er yfir landlæknisembættinu
LANDLÆKNISEMBÆTTIÐ
landlæknisembættið er embætti sem hefur yfirumsjón með öllum heilbrigðismálum í landinu; yfirmaður landlæknisembættisins er landlæknir
LANDSBYGGÐIN
landsbyggðin er öll byggð sem er fyrir utan höfuðborgarsvæðið, bæði sveit, þorp og bæir
LANDSSAMTÖK
landssamtök eru samtök félaga eða einstaklinga á öllu landinu; í mörgum landssamtökum eru öll félög á landinu sem starfa á sama sviði eða að sama málefni
LANGTÍMA-
langtíma- fremst í orði merkir að það sem felst í orðinu gildir í langan tíma, t.d. felst langtímaumönnun í því að veita fólki umönnun í langan tíma
LAUN
laun eru greiðsla sem maður fær fyrir vinnu sína
LAUNAFLOKKUR
maður fær greidd laun eftir ákveðnum launaflokki í kjarasamningi; launaflokkurinn miðast við starfið sem maður vinnur og+E100 þá menntun og starfsreynslu sem maður hefur o.fl.
LAUNAFÓLK
launafólk er sá hópur fólks sem vinnur hjá öðrum og fær greidd laun fyrir vinnu sína
LAUNAGREIÐANDI
launagreiðandi er einstaklingur eða fyrirtæki sem greiðir fólki laun fyrir að vinna hjá sér
LAUNAKJÖR
launakjör fólks segja til um það hvað og hvernig það fær borgað fyrir vinnu sína
LAUNAREIKNINGUR
launareikningur er bankareikningur sem launin manns eru lögð inn á
LAUNASEÐILL
launaseðill er yfirlit sem maður fær frá vinnuveitanda og sýnir t.d. hvað maður hefur unnið mikið í mánuðinum, hvað maður fær greitt fyrir vinnuna og hvað maður borgar í skatt
LAUNASKRÁ
ef maður er á launaskrá hjá einhverjum þá fær maður borguð laun frá honum
LAUNATEKJUR
launatekjur eru þær tekjur sem fólk hefur af launum sínum
LAUNATENGDUR
ef greiðsla er launatengd þá fer upphæð hennar eftir því hversu há laun maður hefur; launatengd gjöld eru gjöld sem launagreiðandi þarf að borga auk launanna sjálfra, t.d. tryggingagjald og mótframlag
LAUNÞEGI
launþegi er sá sem fær greidd laun fyrir vinnu sína
LEIÐBEININGAR
leiðbeiningar felast í því að segja fólki hvernig á að gera eitthvað eða haga sér við ákveðnar aðstæður, t.d. hvernig á að fylla út eyðublað eða rata á réttan stað
LEIÐBEININGARSKYLDA
ef stofnun hefur leiðbeininingarskyldu þýðir það að starfsfólk hennar verður að gefa fólki upplýsingar og aðstoða það við ákveðin mál á starfssviði stofnunarinnar
LEIÐRÉTTING
leiðrétting felst í því að maður lagfærir villur eða eitthvað sem hefur verið gert rangt
LEIGA
leiga felst í því að leigja eitthvað, t.d. húsnæði; ef maður borgar leigu fyrir eitthvað sem annar á þá borgar maður fyrir að fá að nota það
LEIGJANDI
ef maður er leigjandi þá hefur maður eitthvað á leigu t.d. húsnæði
LEIGUHÚSNÆÐI
leiguhúsnæði er húsnæði sem fólk borgar leigu fyrir að nota, t.d. fyrir að búa þar
LEIGUÍBÚÐ
leiguíbúð er íbúð sem fólk borgar leigu fyrir að búa í
LEIGUMIÐLUN
leigumiðlun er fyrirtæki sem tekur að sér að finna leiguíbúðir fyrir fólk og leigjendur fyrir þá sem vilja leigja út húsnæði
LEIGUSALI
leigusali er maður sem á húsnæði sem hann notar ekki sjálfur heldur leigir það út til annarra; ef maður leigir t.d. íbúð borgar maður leigusalanum húsaleigu
LEIGUSAMNINGUR
leigusamningur er það sama og húsaleigusamningur
LEIGUTAKI
maður er leigutaki ef maður er með t.d. húsnæði á leigu
LEIGUUPPHÆÐ
leiguupphæð er sú upphæð sem maður borgar í leigu
LEIKJANÁMSKEIÐ
leikjanámskeið er haldið fyrir börn á grunnskólaaldri á sumrin meðan frí er í skólum; á Ieikjanámskeiðum fara börn m.a. í skipulagða leiki bæði inni og úti, læra íþróttir o.fl.
LEIKSKÓLADEILD
leikskóladeild er deild innan leikskóla þar sem eru börn á sama aldri
LEIKSKÓLADVÖL
það er leikskóladvöl þegar barn er í leikskóla
LEIKSKÓLI
leikskóli er skóli fyrir börn frá 1-2 ára aldri þangað til þau byrja í grunnskóla; leikskólar eru oftast reknir af sveitarfélögum, þeir eru ekki hluti af skólaskyldu barna og foreldrar þurfa að greiða fyrir leikskóladvölina
LEYFI
maður hefur leyfi til að gera eitthvað ef maður má gera það; leyfi getur t.d. verið samþykki frá yfirvöldum fyrir því að framkvæma eitthvað
LEYFISBRÉF
leyfisbréf er skriflegt leyfi til að gera eitthvað, t.d. leyfi frá yfirvöldum til að stunda ákveðna starfsemi eða starfa á ákveðnu sviði
LEYFISBRÉF
leyfisbréf er formlegt leyfi frá yfirvöldum til þess að mega vinna ákveðin störf, t.d. þurfa hjúkrunarfræðingar og læknar leyfisbréf til þess að mega vinna störf sín
LEYFISHAFI
leyfishafi er einstaklingur eða fyrirtæki sem hefur fengið formlegt leyfi eða leyfisbréf, t.d. til ákveðinna framkvæmda eða starfsemi
LEYFISVEITING
það er leyfisveiting þegar stofnun eða yfirvald veitir formlegt leyfi til einhvers
LÍFEYRIR
lífeyrir er mánaðarleg greiðsla sem t.d. öryrkjar og ellilífeyrisþegar eiga rétt á úr almannatryggingum eða úr lífeyrissjóði; lífeyrir kemur í staðinn fyrir tekjur sem fólk hafði áður en það hætti að vinna og skerðist ef fólk fær tekjur fyrir vinnu annars staðar
LÍFEYRIS-SJÓÐSTEKJUR
lífeyrissjóðstekjur eru tekjur sem maður hefur úr lífeyrissjóði
LÍFEYRIS-SPARNAÐUR
lífeyrissparnaður felst í því að maður borgar reglulega í lífeyrissjóð og safnar þannig lífeyrisréttindum eða peningum
LÍFEYRIS-TRYGGINGAR
lífeyristryggingar eru hluti almannatrygginga og sjá til þess að fólk fái greiddan lífeyri þegar það verður óvinnufært vegna aldurs eða örorku
LÍFEYRISGREIÐSLA
það er lífeyrisgreiðsla þegar fólk fær greiddan lífeyri
LÍFEYRISRÉTTINDI
lífeyrisréttindi fólks segja til um hvort það hefur rétt til að fá greiddan lífeyri úr lífeyrissjóði eða úr almannatryggingum og þá hversu mikinn lífeyri það á rétt á að fá
LÍFEYRISSJÓÐUR
lífeyrissjóður er sjóður sem fólki er skylt að greiða reglulega í ákveðið hlutfall af laununum sínum; fólk fær síðan greiddan lífeyri úr lífeyrissjóði þegar það verður að hætta að vinna, t.d. vegna aldurs eða örorku
LÍFEYRISÞEGI
maður er lífeyrisþegi ef maður fær greiddan lífeyri
LÍFSLEIKNI
lífsleikni er námsgrein í grunnskóla þar sem nemendum er t.d. kennt hvernig best er takast á við lífið og samskipti við aðra
LÍKAMSRÆKT
þegar fólk stundar líkamsrækt hreyfir það sig reglulega án þess að stunda sérstaka íþróttagrein; maður stundar líkamsrækt á líkamsræktarstöðvum eða með því að synda, skokka eða hreyfa sig reglulega á annan hátt
LÍKNARDEILD
líknardeild á sjúkrahúsi er deild fyrir fólk sem er með alvarlega sjúkdóma og á ekki eftir að lifa lengi; á líknardeild fær fólk hjúkrun og umönnun síðustu dagana sem það lifir
LJÓSMÓÐIR
ljósmóðir er hjúkrunarfræðingur sem sér um að taka á móti börnum þegar þau fæðast; ljósmóðir sér einnig um mæðraskoðun á meðgöngu og ungbarnaeftirlit fyrstu mánuðina eftir fæðingu
LOKAÁFANGI
lokaáfangi er síðasti áfangi sem þarf að taka í tiltekinni námsgrein
LOKAPRÓF
lokapróf er síðasta próf sem þarf að taka í tiltekinni námsgrein
LÝÐVELDI
lýðveldi er ríki þar sem þjóðhöfðinginn er forseti sem er kosinn af þjóðinni eða fulltrúum hennar
LYF
fólk tekur lyf til þess að bæta heilsu sína og líðan; lyf fást í apótekum, sum gegn framvísun lyfseðils frá lækni en önnur án lyfseðils
LYFJAKORT
lyfjakort er spjald þar sem eru allar upplýsingar um hvaða lyf maður þarf að taka og hversu stóra skammta; lyfjakort getur líka verið það sama og lyfjaskírteini
LYFJAKOSTNAÐUR
lyfjakostnaður er kostnaður við að kaupa lyf
LYFJASKÍRTEINI
lyfjaskírteini er afsláttarkort sem læknar sækja um fyrir sjúklinga sína ef þeir þurfa að taka mikið af lyfjum í langan tíma vegna langvarandi sjúkdóms; þá fá sjúklingarnir töluverðan afslátt af lyfjum í apótekum
LYFJAVERÐ
Iyfjaverð er verð sem lyf eru seld á
LYFJAVERSLUN
lyfjaverslun er það sama og apótek
LYFSEÐILL
lyfseðill er sérstakt eyðublað sem læknir fyllir út til að hægt sé að fá sum lyf í apótekum
LYFSEÐILSSKYLDUR
lyfseðilsskyld lyf er aðeins hægt að fá með því að framvísa lyfseðli frá lækni í apótekum
LÝTALÆKNINGAR
læknar sem stunda lýtalækningar breyta útliti fólks með skurðaðgerðum; lýtalæknar laga t.d. meðfædda galla eins og skarð í vör eða góm og laga útlit fólks eftir slys eða ef það kýs sjálft að breyta útliti sínu
LÆKNIR
læknir hefur sérstaka háskólamenntun og réttindi til að veita fólki læknismeðferð við sjúkdómum eða slysum; sumir læknar sinna almennri læknisþjónustu, t.d. heimilislæknar, en aðrir hafa sérhæft sig á ákveðnum sviðum lækninga eins og sérfræðilæknar
LÆKNISHEIMSÓKN
maður fer í læknisheimsókn þegar maður fer til læknis í viðtal eða skoðun; maður getur farið í læknisheimsókn á heilsugæslustöð, læknastofu eða göngudeild sjúkrahúss
LÆKNISHJÁLP
læknishjálp er sérfræðileg meðferð sem læknir veitir eftir að hafa verið kallaður til vegna slyss eða veikinda
LÆKNISKOSTNAÐUR
lækniskostnaður er sá kostnaður sem greiða þarf fyrir læknisheimsókn
LÆKNISSKOÐUN
fólk fer í læknisskoðun til að fá mat læknis á heilsu sinni; að lokinni læknisskoðun getur það fengið læknisvottorð þar sem fram kemur hvernig heilsu þess er háttað
LÆKNISVOTTORÐ
læknisvottorð er skriflegt mat læknis á því hvernig heilsu manns er háttað, einkum með tilliti til þess hvort maður getur unnið eða stundað nám
LÆKNISÞJÓNUSTA
læknisþjónusta er öll sú þjónusta sem maður fær hjá lækni
LÖG
lög eru formleg fyrirmæli og reglur sem alþingi ákveður og samþykkir og fjalla t.d. um hegðun og samskipti fólks í samfélaginu; dómstólar ákveða hvort lög hafa verið brotin og dæma í málum eftir því sem segir í lögunum
LÖGALDUR
lögaldur er aldur sem fólk þarf að ná til þess að hafa leyfi til ákveðinna hluta; lögaldur fyrir fjárræði er t.d. 18 ár
LÖGBROT
þegar maður fremur lögbrot gerir hann eitthvað ólöglegt og brýtur þar með lög
LÖGBROT
maður fremur lögbrot ef maður gerir eitthvað sem er ólöglegt
LÖGBUNDINN
ef eitthvað er lögbundið þá er það ákveðið með lögum
LÖGFRÆÐIAÐSTOÐ
lögfræðiaðstoð er þjónusta sem lögfræðingar veita viðskiptavinum sínum
LÖGFRÆÐINGUR
lögfræðingur er maður með háskólamenntun í lögfræði; lögfræðingar með sérstök réttindi til þess starfa m.a. við að að flytja og verja mál fyrir dómstólum og lögfræðingar starfa líka við að gera samninga o.fl. í stofnunum og fyrirtækjum
LÖGGILDING
löggilding er formleg staðfesting á að eitthvað sé í samræmi við lög eða hafi lagalegt gildi. Sum starfsheiti eru löggilt og það þýðir að enginn má t.d. kalla sig lækni, hjúkrunarfræðing, múrara eða rafvirkja nema hafa menntun og réttindi til þess.
LÖGGILTUR
þegar eitthvað er löggilt er formlega staðfest að það sé í samræmi við lög eða hafi lagalegt gildi; sum starfsheiti eru löggilt og það þýðir að enginn má t.d. kalla sig lækni, hjúkrunarfræðing, múrara eða rafvirkja nema hafa menntun og réttindi til þess
LÖGHEIMILI
lögheimili er staður þar sem maður á heima samkvæmt þjóðskrá, jafnvel þótt maður dvelji annars staðar í lengri eða styttri tíma
LÖGLEGUR
það sem er löglegt er leyfilegt samkvæmt lögum
LÖGMAÐUR
lögmaður er lögfræðingur sem hefur réttindi til að flytja mál fyrir dómi
LÖGREGLA
lögregla er stofnun sem annast löggæslu; lögreglan á að fylgjast með því að fólk hagi sér í samræmi við lög og reglur og handsama þá sem brjóta lög, t.d. þá sem aka of hratt
LÖGREGLUSTJÓRI
lögreglustjóri er yfirmaður lögreglunnar í hverju umdæmi
LÖGREGLUYFIRVÖLD
lögregluyfirvöld eru lögregla og lögreglustjórar sem sjá um löggæslu í landinu
